Ұлттық спорттың ұйтқысы болған мектеп

Өскемен қаласы адуынды Ертіс өзенімен Үлбі өзенінің қиылысқан жерінде орналасқан. Қаланы Ертіс өзені бөліп жатқандықтан – оң жағалау және сол жағалау – деп екіге бөлінеді. Қаланың негізгі кәсібі ауыр өнеркәсіп – қаланың оңтүстік батыс бөлігінде орналасқан. Сол жағалау өндіріс орындарынан алысырақ болғандықтан ауасы таза деп есептеледі. Ертістен сол жағалауға өтіп, халық «Жібек-мата комбинаты» деп атап кеткен қаланың бөлігіне бара жатқан жолдың оң жағында, қалың тоғайдың ортасында «Шығыс Қазақстан облыстық мамандандырылған ұлттық ат спорты түрлері бойынша балалар–жасөспірімдер спорт мектебі» мемлекеттік мекемесі орналасқан. Мектептің аумағы 40 гектарға жуық жерді алып жатыр. Мектептің әсем ғимараттары: әкімшілік ғимараты, ат қора, қойма, қонақ үй мен бапкерлер үйі, тағы басқа көмекші үйлер арнайы қажетті талаптар ескеріліп салынған.
Қөңіл қуанарлық жай, мектептің аумағы кең, айналасы қоршалған, мұнда ат спорты бойынша барлық жаттығуларды: аударыспақ, көкпар, теңге алу, қыз қуу және бәйге аттарды жаратуға да мүмкіндік жасалған. Және қаланың ипподромы да мектептен алыс емес, іргесінде тұр.
Мектептің алғашқы директоры болған Базарханов Тоқан Базарханұлы барлық саналы өмірін спортқа, соның ішінде ұлттық спортты дамытуға арнаған адам. 1961 жылы 19 жасында Шығыс Қазақстан совхоз техникумына түседі де, содан бастап еркін күреспен айналыса бастайды. Алғашқы жаттықтырушысы – Куропаткин Юрий Иванович шәкіртінің күреске деген қабілетін байқап, еркін күрестің тәсілдерін үйретіп, шыңдайды. Ол, 1967 жылы «Қайрат» еркін спорт қоғамының, 1968 жылы қазақша күрестен Республика Чемпионы атағын жеңіп алып, келер жылы Спорт шебері атағына ие болады. 1968 жылдан бастап Қазақстанның құрама командасына еніп- Львов, Нижний Новгород, Уфа тағы басқа қалаларда еліміздің намысын қорғайды. 1972 жылдан бастап жаттықтырушылық жұмысқа ауысып, күрестен 11 ССРО спорт шеберін дайындап шығарады. Олардың қатарында: В.Шаповалов, Б.Құсайнов, А.Танабаев, А.Тостанбеков, С.Монжаев, А.Базарханов, және жасөспірімдерден: В.Макаримов, Б.Сайханов, С.Итин, К.Қуанбаев сынды елге танымал спортшылар бар. Шығыс Қазақстан облыстық құрама командасы Базархановтың басшылығымен 7 алтын 1 қола медалды иеленді. Ол облыстың еркін күрес федерациясының пезиденті Марат Мұзапаровпен бірге еркін күрестің дамуы мен қалыптасуына ерекшке үлес қосты.
Еліміз егемендік алған күннен бастап, мешеулеп, ұмыт болып бара жатқан, ұлттық ат спорты түрлерін, ежелгі қалпына келтіруге күш салады. Әрине, орыстанып кеткен облыста, ұлттық спортты аяғынан тұрғызу оңайға түспегені белгілі.
Әділдік үшін айта кету керек, Шығыс Қазақстан облысында ұлттық спорттың негізін қалаушылардың қатарында: Бошай Кітапбаев, марқұм Мэлс Нариманов, Сәдібек Түгел, Тоқан Базарханұлы атты адамдар тұрды. Олар, сол кездегі әкім Метте марқұның көзін жеткізіп, аталған ат спорты мектебін ашқызған болатын. Алғашқыда мектеп қаланың сыртында болды, 2006 жылы Тоқан Базарханұлы мектепті қаланың ортасына жақын, қолайлы, жоғарыда аталған жерге көшірді.
Тоқан Базарханұлының облыстың ат спортын дамытуға сіңірген еңбегі – Қазақстан Республикасының еңбек сіңірген жаттықтырушысы, Ұлттық жоғары санаттағы төреші атақтары және «Еңбек сіңірген денешынықтыру қызметкері» медалімен аталып өтті. Тоқан Базарханұлы өмірінің мәні болған сүйікті ісінен, зейнеткелікке шықса да, алыс кете қойған жоқ, қазіргі директор С.Кәрібаевтің шаруашылық жөніндегі орынбасары болып істеп, бай тәжірибесімен бөлісіп, ақыл-кеңес беріп көмектесіп келеді және облыстың «Көкбөрі» қауымдастығының президенті.
Арман Базарханов «Әке көрген оқ жонар» дегендей Тоқан Базархановтың ұлы Арман Базархановта бала кезінен күреспен айналысып Спорт шебері атағын иеленді.2001 жылы Шығыс Қазақстан Мемлекеттік университетінің Заң факультетін бітіріп, осы мектепте аударыспақтан оқытушы-жаттықтырушы, директордың орынбасары, 2004 жылы аталған университеттің Дене шынықтыру және спорт факультетін бітіріп, 2005 жылы осы мектептің директоры қызыметіне ауысты. Директорлық қызметпен жаттықтырушылық қызметті қатар атқарып, оның басшылығымен мектеп түлектері аударыспақтан жыл сайын жеңімпаз атанып, 2006 жылы көкпардан қола медаль, 2007 жылы облыстың жастар командасы Республика Чемпионатында 3 –ші орынды жеңіп алады. 2007 жылы мектеп республикадағы әріптес ұлттық спорт мектептері арасындағы байқауда «Республикадағы ең үздік мектеп» атағын жеңіп алып, ҚР Ұлттық Спорт Түрлері қауымдастығының Кубогымен және Құрмет грамотасымен марапатталды. Ол Республика чемпионы атанған: Кишанов Есенжол, Дүтбаев Біржан, Бейсенбаев Ербол, Заманбеков Асқар сынды спортшыларды өсіріп шығарды. Облыс әкімдіге оны білікті басшы есебінде Облыстық туризм, денешынықтыру және спорт басқармасына жоғары спорт жетістіктер бөлім бастығы қызыметіне ауыстырды. Ол әке ісін абыроймен жалғастырып келеді.
Қазір, мектептің бөлімдері: Жарма, Көкпекті, Зайсан, Катонқарағай, Тарбағатай, Ұлан және Өскемен қаласында жұмыс істейді.
Мектеп ұжымыМектепте барлығы 565 адам шұғылданады. Оның ішінде 7 спорт шебері, 56 спорт шеберлігіне үміткер, 64 бірінші разрядты спортшылар. Мектепте: аударыспақтан 4, қыз қуудан 4, теңге алудан 5, көкпардан 11 жаттықтырушы жұмыс істейді. Шығыс Қазақстан облыстық құрама командасы осы мектеп түлектерінен құралып және республикалық құрама командаға да алынып келеді. Жаттықтырушылардың үшеуінің Т.Базарханов, Ж.Жапишев, Е.Жылқыбаевтің Еңбек сіңірген жаттықтырушы атақтары бар спортқа ерекше үлес қосып келе жатқан адамдар. Мысалы Жұмабек Жапишев аударыспақтан ССРО спорт шебері, ұлттық санаттағы төреші, 8 рет Қазақстан Республикасының, 21 рет облыс чемпионы болған адам. Қазақта «ұяда не көрсе ұшқанда соны іледі» деген сөз бар, Жәпішев Жұмабектің ұлы Ермек Жұмабекұлы аударыспақтан спорт шебері, республикамыздың 5 дүркін чемпионы.
Мектеп түлектері өткен жылы 9 әр түрлі дәрежедегі спорттық жарыстарға қатысты. Соның ішінде: көкпардан аймақтық жарыс; ШҚО 13-ші халықтық спорт ойындары; жастар арасындағы чемпионат және 5 республикалық жарыстарға қатысып, мектеп түлектерінің 34-і 1-ші орын, 31-і 2-ші орын, 28-і үшінші орынды жеңіп алған.
Жәпішев Жұмабек және ұлы Ерлан, аударыспақтан еліміздің бірнеше дүркін чемпиондарыСондай ақ мектеп түлектері Астана қаласында өткен ұлттық спорт түрлерінің туризм бойынша 18-ші Дүниежүзілік Ассамблея фестиваліне қатысып 2 алтын, 1 күміс, 2 қола медаль жеңіп алды.
Бүгінгі таңда, спорт шеберлері, аударыспақтан: Аринов Мақсат, Оқасов Жасұлан, Жапишев Ермек, Каримов Руслан, Бабаев Руслан; қыз қуудан: Айтышева Еркеназ, Бекова Наталья, Карибаев Ғани және спорт шеберлігінен үміткерлер, теңге алудан: Манарұлы Шыңғыс, Жұмағұлов Манас, Мақажанов Ринат; көкпардан: Ширинбаев Бағлан, Қаракөзиев Серік, Заманбеков Шалқар, Оразғалиев Мақсат, Жаңбыршин Дархан, Молдағалымов Қуаныш; шабандоздар:Құлжатаев Мирас, Қалибеков Аян, Иманғалиев Шыңғыс, Асылханов Ерасыл, Оразғалиев Ильяс, Дүсіпов Аслан, Даулетханов Ринат, Құнанбаев Асқар, Турабаев Елдос мектептің мақтанышы және сенімді тірегі.
Мектеп әкімшілігі жаз айларында өз спортшыларын сауықтырып, демалдыру жағдайын да ойластырған, өткен жылы 104 бала Бұқтырма су қоймасындағы демалыс орынында болып қайтқан, сонымен қатар қаладағы реабилитация орталығындағы емделіп жатқан балалардың атпен серуендеп денсаулығын түзеуіне де жағдай жасап келеді.
Қортынылай келгенде бұл мектеп ат спортын дамытудың ұйтқысы және облыстың, халықаралық жарыстарда республиканың намысын қорғап жүрген талай белгілі спортшыларды тәрбиелеп шығарып келеді. Мектептің беделі жылдан жылға өсіп және мұнда келгісі келетін жас жеткіншектер де өте көбейе түсуде.

Альберт Мурсалимов
06.07.2010ж. Өскемен қаласы

Бөлісу:

Сондай-ақ, оқыңыз

«Көкжүйріктің» шабысы-ай!

Бәйге десе, оның ішінде «Аламан»десе делебесі қозбайтын қазақ баласы жоқ шығар деп ойлаймын бұл әлемде. …